انرژی؛ مزیت «از دست رفته» صنعت آهن و فولاد

در بولتن تحلیلی شماره ۷ اندیشکده فولاد و صنایع معدنی به این موضوع اشاره شد که درآمد ماهانه شرکت‌های فولادی پس از وقایع جنگ، به تدریج به سطوح پیش از جنگ بازگشته و از منظر فروش، نشانه‌های مثبتی در عملکرد شرکت‌ها مشاهده می‌شود.

اما بررسی دقیق‌تر گزارش عملکرد ماهانه نشان می‌دهد که بازگشت درآمدها، الزاماً به معنای بهبود سودآوری نیست؛ چراکه همزمان با رشد فروش، هزینه‌های تولید با سرعت بیشتری در حال افزایش است. یکی از مهم‌ترین عوامل این افزایش، رشد هزینه حامل‌های انرژی است؛ موضوعی که در عملکرد 2ماهه نخست سال ۱۴۰۵ شرکت‌های فولادی به‌وضوح قابل مشاهده است.

افزایش شدید هزینه‌های انرژی؛ رشد تا ۲۴۳ درصد

مقایسه هزینه‌های انرژی شرکت‌های گروه آهن و فولاد در 2 ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با مدت مشابه سال گذشته نشان می‌دهد که تقریباً تمامی شرکت‌های این گروه با رشد محسوس هزینه‌های انرژی مواجه شده‌اند. در این میان، کگهر با رشد ۲۴۳ درصدی، فسبزوار با ۱۷۵ درصد، فنحاس با ۱۴۹ درصد، ارفع با ۱۰۰ درصد، کویر با ۹۶ درصد، فولاد با ۸۰ درصد، فجهان با ۷۶ درصد، سیسکو با ۷۴ درصد، کگل با ۴۹ درصد، کچاد با ۴۶ درصد، کاوه با ۴۴ درصد و ذوب با ۳۳ درصد افزایش هزینه انرژی را ثبت کرده‌اند.

این ارقام نشان می‌دهد که رشد هزینه حامل‌های انرژی به یک روند فراگیر در صنعت فولاد تبدیل شده و فشار آن روزبه‌روز بیشتر احساس می‌شود.

از منظر مبلغ نیز اختلاف قابل توجهی میان شرکت‌ها دیده می‌شود. فولاد مبارکه با ثبت حدود ۹ هزار و ۸۳۰ میلیارد تومان هزینه انرژی، بیشترین هزینه را در میان شرکت‌های مورد بررسی داشته است.

پس از آن فولاد خوزستان با ۴ هزار و ۴۴۵ میلیارد تومان، فولاد کاوه جنوب کیش با یک هزار و ۷۸۶ میلیارد تومان، جهان فولاد سیرجان با یک هزار و ۶۶۶ میلیارد تومان و ذوب‌آهن اصفهان با یک هزار و ۵۹۹ میلیارد تومان قرار دارند.

این ارقام به‌خوبی نشان می‌دهد که هزینه‌های انرژی سهم قابل توجهی از بهای تمام‌شده تولید را به خود اختصاص داده و هرگونه افزایش در این بخش، مستقیماً سودآوری شرکت‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

دومین صنعت ارزآور؛ اما اولین قربانی ناترازی انرژی

نکته قابل تأمل آن است که صنعت فولاد، برخلاف برخی تصورات، نسبت به بسیاری از صنایع دیگر بیشترین مصرف‌کننده انرژی کشور نیست؛ اما هر زمان که کشور با کمبود برق یا گاز مواجه می‌شود، نخستین صنعتی که با محدودیت، قطع یا سهمیه‌بندی انرژی روبه‌رو می‌شود، صنعت فولاد است.

این در حالی است که صنعت فولاد پس از پتروشیمی، دومین صنعت ارزآور کشور محسوب می‌شود و نقش مهمی در صادرات غیرنفتی، اشتغال و تأمین ارز دارد. تداوم این محدودیت‌ها علاوه بر کاهش تولید، موجب افزایش هزینه‌های سربار، کاهش بهره‌وری و در نهایت افت حاشیه سود شرکت‌های فولادی خواهد شد.

کاهش هزینه انرژی؛ نتیجه بهره‌وری یا افت تولید؟

در جدول مورد بررسی تنها تعداد محدودی از شرکت‌ها کاهش هزینه انرژی را گزارش کرده‌اند؛ به‌طوری که هرمز با کاهش ۵ درصدی، فولاد خوزستان با ۷۴ درصد، فغدیر با ۸۲ درصد و فصبا با ۸۵ درصد کاهش هزینه انرژی را ثبت کرده‌اند. با این حال، این کاهش را نمی‌توان به‌عنوان یک دستاورد عملیاتی یا افزایش بهره‌وری تلقی کرد.

در اغلب موارد، افت هزینه انرژی ناشی از کاهش حجم تولید بوده است. کاهش تولید به‌صورت طبیعی مصرف برق و گاز را کاهش می‌دهد و در نتیجه هزینه انرژی نیز کمتر ثبت می‌شود؛ اما این اتفاق همزمان به معنای کاهش فروش، درآمد و سود عملیاتی شرکت‌ها است.

جنگ رمضان؛ عامل افت هزینه انرژی فولاد مبارکه و فولاد خوزستان

در مورد فولاد مبارکه و فولاد خوزستان نیز باید به یک نکته مهم توجه داشت. این دو شرکت در جریان جنگ رمضان هدف حملات قرار گرفتند و بخشی از ظرفیت تولید خود را از دست دادند. کاهش یا توقف بخشی از خطوط تولید موجب شد مصرف حامل‌های انرژی نیز کاهش یابد و به همین دلیل هزینه انرژی ثبت‌شده در عملکرد 2 ماهه آنها نسبت به دوره مشابه سال قبل کمتر باشد. بنابراین کاهش هزینه انرژی در این 2 شرکت نتیجه کاهش اجباری تولید است.

جمع‌بندی:‌ زنگ خطر برای سودآوری فولادسازان

جمع‌بندی آمارهای اندیشکده فولاد و صنایع معدنی کشور نشان می‌دهد که اگرچه درآمد شرکت‌های فولادی به تدریج به شرایط پیش از جنگ بازگشته است، اما رشد پرشتاب هزینه‌های انرژیُ‌بخش قابل توجهی از این بهبود را خنثی کند. در صورتی که روند افزایش هزینه حامل‌های انرژی از یک‌سو و اعمال محدودیت‌های برق و گاز از سوی دیگر ادامه یابد، حاشیه سود شرکت‌های فولادی سال‌به‌سال کوچک‌تر خواهد شد.