از «مزیت انرژی» تا «مدیریت انرژی»؛ روایتی از یک تغییر بزرگ در صنعت فولاد

شهرام ملکی‌نیا، مدیرروابط عمومی شرکت فولاد آتیه خاورمیانه: روز یکشنبه ۴ مرداد ۱۴۰۵ این فرصت را داشتم که به همراه مهندس یارمحمد محمدی، مدیرعامل شرکت فولاد آتیه خاورمیانه و جمعی از مدیران شرکت، در چهارمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران که در هتل پارسیان آزادی تهران برگزار شد، حضور پیدا کنم. عنوان این همایش «پایداری تولید در صنعت فولاد با محوریت چالش انرژی» بود؛ عنوانی که شاید در نگاه نخست صرفاً یک موضوع تخصصی به نظر برسد، اما محتوای نشست نشان داد که آینده صنعت فولاد ایران بیش از هر زمان دیگری به همین مسئله گره خورده است.

در این همایش، بولتن تحلیلی اندیشکده با عنوان «افزایش سهم انرژی در بهای تمام‌شده صنعت فولاد» در اختیار شرکت‌کنندگان قرار گرفت؛ گزارشی که با اتکا به داده‌های شرکت‌های فولادی و معدنی، تصویری روشن از تغییر یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تاریخی صنعت فولاد ایران ارائه می‌کرد. اگر تا دیروز انرژی ارزان، مهم‌ترین مزیت رقابتی فولاد ایران بود، امروز همان انرژی به یکی از اصلی‌ترین عوامل محدودکننده تولید، سودآوری و رقابت‌پذیری تبدیل شده است.

آنچه بیش از همه برای من اهمیت داشت، تغییر نگاه به مفهوم انرژی بود. در این همایش دیگر از انرژی صرفاً به‌عنوان یک هزینه تولید یاد نمی‌شد، بلکه از آن به‌عنوان یک ریسک راهبردی نام برده شد؛ ریسکی که می‌تواند مسیر سرمایه‌گذاری، توسعه ظرفیت، ارزش‌گذاری شرکت‌ها و حتی آینده صادرات فولاد ایران را تحت تأثیر قرار دهد. این یعنی مسئله انرژی دیگر یک دغدغه فصلی یا مقطعی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های آینده این صنعت تبدیل شده است.

بر اساس تحلیل اندیشکده، افزایش هزینه برق و گاز تنها بخشی از مسئله است. محدودیت‌های برق در تابستان، کمبود گاز در زمستان، توقف خطوط تولید، کاهش ضریب بهره‌برداری، افزایش هزینه‌های سربار و افت تولید، خسارت‌هایی هستند که شاید مستقیماً در قبوض انرژی دیده نشوند، اما بیشترین اثر را بر سودآوری شرکت‌های فولادی می‌گذارند. به همین دلیل، امروز ریسک انرژی بیش از آنکه یک ریسک هزینه باشد، به یک ریسک تولید تبدیل شده است.

یکی دیگر از نکات مهم این همایش، تغییر معیارهای ارزیابی شرکت‌های فولادی بود. دیگر صرف ظرفیت اسمی، حجم تولید یا میزان فروش نمی‌تواند ملاک برتری یک شرکت باشد. از این پس، شاخص‌هایی مانند شدت مصرف انرژی، امنیت تأمین برق و گاز، بهره‌وری تجهیزات، برخورداری از نیروگاه اختصاصی و توان مدیریت ریسک انرژی، به معیارهای اصلی ارزش‌گذاری و رقابت میان شرکت‌ها تبدیل خواهند شد. به بیان دیگر، مزیت رقابتی آینده فولاد ایران نه در دسترسی به انرژی ارزان، بلکه در مدیریت هوشمند انرژی تعریف خواهد شد.

از نگاه من، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این نشست، تغییر زاویه نگاه به مسئله انرژی بود. سال‌ها درباره افزایش تعرفه برق و گاز صحبت می‌کردیم، اما امروز باید از امنیت تأمین انرژی، تاب‌آوری تولید، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و ارتقای بهره‌وری سخن گفت. این همان تغییری است که آینده صنعت فولاد را رقم خواهد زد.

واقعیت این است که صنعت فولاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیم‌های بزرگ و آینده‌نگرانه در حوزه انرژی است. اگر این چالش به‌درستی مدیریت نشود، افزایش بهای تمام‌شده، کاهش سودآوری، افت ظرفیت تولید و کاهش قدرت رقابت در بازارهای جهانی، اجتناب‌ناپذیر خواهد بود؛ اما اگر از امروز برای مدیریت این شرایط برنامه‌ریزی شود، همین تهدید می‌تواند به فرصتی برای نوسازی فناوری، افزایش بهره‌وری و ارتقای تاب‌آوری صنعت فولاد تبدیل شود.

در پایان، لازم می‌دانم از برگزارکنندگان این رویداد ارزشمند، به‌ویژه جناب آقای دکتر عسکری، دبیر اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران، صمیمانه قدردانی کنم. برگزاری چنین نشست‌های تحلیلی، بستری ارزشمند برای گفت‌وگوی مؤثر میان مدیران، متخصصان، سیاست‌گذاران و فعالان صنعت فولاد فراهم می‌آورد و زمینه را برای تصمیم‌سازی مبتنی بر واقعیت‌های صنعت و هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف زنجیره فولاد مهیا می‌کند. بی‌تردید استمرار این رویکرد، نقش مهمی در ترسیم مسیر آینده صنعت فولاد کشور خواهد داشت.

اگر بخواهم تمام آنچه در این همایش آموختم را در یک جمله خلاصه کنم، باید بگویم: رقابت آینده صنعت فولاد، دیگر رقابت بر سر تولید بیشتر یا انرژی ارزان نیست؛ بلکه رقابت بر سر توانایی مدیریت هوشمند انرژی، افزایش بهره‌وری و تضمین پایداری تولید است. این همان پیامی بود که چهارمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران، با زبانی علمی و مبتنی بر آمار، به صنعت فولاد کشور منتقل کرد.